Một tối thứ Bảy, người bạn cũ kéo tôi vào một ván bài lúc 23h ở quán cà phê. Anh ấy thua liên tiếp bốn ván, rồi bảo “ván này phải thắng rồi” và gấp đôi tiền cược. Ván cuối anh vẫn thua, lỗ nặng hơn tổng số đã thua. Về nhà tôi tính lại, rồi thấy điều ít ai chịu nhìn thẳng: phần lớn cược người ta đặt đều có EV âm. Cảm tính không đổi được điều đó.
EV âm là chuyện bình thường, không phải tin xấu
EV là viết tắt của Expected Value, giá trị kỳ vọng: số tiền trung bình mà một cược mang về khi ta lặp lại nó nhiều lần.
EV = (xác suất thắng x Decimal Odds – 1) x số tiền cược
Bạn đặt 100.000đ vào một cửa Decimal Odds 2.00. Xác suất thắng thật 55% thì EV là (0,55 x 2,00 – 1) x 100.000 = +10.000đ; xác suất chỉ 48% thì EV là -4.000đ. Cược âm EV vẫn thắng liên tiếp mười ván được, vì EV nói về trung bình của hàng nghìn lần. Chuỗi thắng ngắn lại tạo cảm giác “mình giỏi”.
EV không dành cho từng ván, mà cho cả chuỗi cược của bạn. Nhà cái không cần thắng từng ván, chỉ cần cài khoản lỗi nhỏ vào mỗi cược rồi để bạn đặt đủ nhiều. Muốn biết tỷ lệ thắng thật, bạn phải có dữ liệu chứ không có cảm giác.
Odds và xác suất ngầm — khoản margin nằm ở đâu
Decimal Odds hiển thị tỷ lệ thế này: 1 đồng cược, thắng thì nhận về số tiền ghi trong tỷ lệ, gồm cả tiền cược gốc. Từ đó quy ra xác suất mà nhà cái ngầm định giá cho cửa đó.
Xác suất ngầm = 1 / Decimal Odds
Xác suất ngầm không phải xác suất của sự kiện, mà là giá của cửa. Nhà cái không cần tỷ lệ sai hẳn về một bên, chỉ cần đặt thấp hơn xác suất thật một chút. Một cửa hai bên, tỷ lệ 1.90 mỗi bên, xác suất ngầm là 52,6%, cộng lại 105,3%. Chênh lệch 5,3% đó gọi là margin, và cả hai vế đều âm EV: người chơi trả 5,3% tiền công mỗi lần đặt.
Không phải cửa nào cũng có margin bằng nhau. Ở baccarat, cửa chính hẹp hơn, còn các cửa phụ như cặp bài hay bộ ba có margin cao hơn nhiều. Người mới thấy bảng cược đầy màu, chọn đâu cũng thấy hợp lý, mà không để ý cửa phụ.
Vì sao cược theo cảm tính luôn lỗ dài hạn
Cảm tính không tạo ra lợi thế nào, nên mỗi lần bạn đặt theo cảm giác vẫn phải trả khoản margin đó. Cứ đặt đủ nhiều, tiền chảy đều một hướng.
Cách nhiều người tự bảo vệ là gấp thếp: thua thì nhân đôi tiền cược cho tới khi một ván thắng gỡ lại tất cả. Toán học không đổi EV, chỉ tăng rủi ro. Ở tỷ lệ 2.00, chuỗi thua 10 ván liên tiếp nghĩa là bạn bỏ ra 1.024 đơn vị tiền cược để đòi lại 1 đơn vị lãi, mà chuỗi đó vẫn xảy ra được. Tôi đã thử ở cược gấp thếp và nó chỉ làm tôi mất tiền nhanh hơn.
Còn cái tôi gọi là gỡ thua, tức là cược mạnh hơn sau khi đã thua, là kiểu tự hại mình: dồn vốn vào đúng lúc quyền lực tệ nhất. Hưng phấn sau ván thắng dễ sai lệch, đó là biến động chứ không phải năng lực.
Kelly Criterion: công thức đẹp nhưng dễ dùng sai
Kelly Criterion là công thức toán học nổi tiếng trong thế giới đặt cược, dùng cả trong đầu tư tài chính. Nó tính ra tỷ lệ vốn nên đặt mỗi lần để tối đa hóa tốc độ tăng trưởng dài hạn.
f* = (p x (O – 1) – (1 – p)) / (O – 1)
O là Decimal Odds, p là xác suất thắng bạn tự ước tính. Lấy O = 2.00 và p = 0,55 thì f* = (0,55 x 1 – 0,45) / 1 = 0,10, tức đặt 10% vốn mỗi lần. Vốn 2 triệu thì mỗi cược là 200.000đ. Lý thuyết đúng cho người biết chắc xác suất của mình và chơi đủ lâu.
Vấn đề là bạn phải biết chắc xác suất của mình. Người mới thường ước tính p cao hơn thực tế, vì sau vài ván thắng thấy mình giỏi hơn, mà Kelly nhân thẳng cảm giác đó thành mức cược lớn hơn. Ước tính sai vài phần trăm là sai theo hướng khuếch đại. Đường đi của Kelly nghe đẹp nhưng run mạnh: chuỗi thua kéo vốn xuống một nửa là chuyện bình thường.
Tôi đã thử chạy Kelly đầy đủ một thời gian và không chịu nổi biến động đó, nên chuyển sang cược cố định 1-2% vốn mọi ván. Cách này chậm hơn, nhưng giữ cho vốn tồn tại đủ lâu để bảng ghi chép có dữ liệu đáng tin.
Bankroll: chia vốn sao cho một ngày không gỡ hết được
Bankroll là khoản tiền dành riêng cho cá cược, tách bạch khỏi tiền sinh hoạt. Người mới hay lấy tiền nhà, tiền xe máy cũ hay tiền quán cà phê gần nhà ra cược, rồi tới lúc thu tiền nhà mới hiểu mình đặt nhầm. Quy tắc đầu tiên là tách tiền cho đúng.
- Chỉ dùng tiền nhàn rỗi. Không vay mượn, không dùng thẻ tín dụng.
- Chia vốn thành nhiều phần nhỏ. Vốn 2 triệu chia làm 4 phần 500.000đ, mỗi tuần dùng một phần.
- Đặt cược theo tỷ lệ phần trăm cố định, thường 1-2% vốn hiện tại.
- Đặt giới hạn thua trước: thua 10% vốn trong tuần là dừng, không cược thêm cho bớt lỗ.
- Đặt cả giới hạn thắng: chốt lời rồi rút ra, đừng để tiền lời nằm trong tài khoản.
Mấy quy tắc này nghe dễ, giữ được mới là chuyện khác. Khó nhất với mình là quy tắc thứ tư: nhiều lần thua đến mức tay run, mình vẫn nạp thêm tiền với suy nghĩ thêm một ván để hoà vốn. Không có ván nào đó tồn tại cả.
Bảng ghi chép: mấy cột đủ để tự soi mình
Đây là phần ít người làm mà tôi muốn nhấn mạnh nhất. Một tờ bảng tính Excel ghi lại từng cược đã đặt là đủ. Sau mỗi ván tôi điền năm cột này.
- Ngày, giờ và môn chơi. Cảm giác hưng phấn lúc 22h khác hẳn lúc 3h sáng.
- Tỷ lệ cược. Cùng mức thắng thua ở hai tỷ lệ khác nhau là hai bài toán khác.
- Số tiền cược, quy ra phần trăm vốn để biết mình có chơi quá tay không.
- Kết quả thắng hay thua, và thắng được bao nhiêu so với mức cược ban đầu.
- Lý do bạn đặt cược, viết ra giấy lúc đó: lý do thật, không phải lý do nghĩ sau khi thua.
Tích đủ 30 đến 50 lần đặt, tôi chia cược theo tỷ lệ rồi so tỷ lệ thắng thực tế với xác suất ngầm. Ở tỷ lệ 2.00 xác suất ngầm là 50%, thắng 58 lần trong 100 lần đặt thì tôi tin mình có điểm cộng thật; chỉ thắng 51 lần thì cảm nhận được là may mắn. Tổng lãi lỗ sau 50 ván còn âm thì tôi dừng xem lại: hoặc ước tính quá lạc quan, hoặc đang tăng cược.
Bảng ghi chép không đem lại bí kíp thắng, mà giúp phân biệt xui xẻo với cách chơi sai. Không ghi chép thì thua là xui, thắng là mình giỏi; có bảng rồi mới thấy cả hai chỉ là biến động của quy trình chưa tốt.
Lời cuối: toán học không đổi tỷ lệ thắng
Nhiều người đọc tới đây thấy hơi nản, vì toán học không cho ta thêm cửa nào. Mà đúng thật, nó không cho: tỷ lệ thắng ở mỗi cửa vẫn là những gì nó vốn có. Toán học chỉ chỉ ra bạn đang đứng ở đâu, trả bao nhiêu tiền công, cược này đáng giá không, và nếu vốn mỏng thì mỗi ván nên đặt bao nhiêu.
Chỗ đáng nói ở chỗ khác: EV âm là trạng thái bình thường của phần lớn người chơi, kể cả người chơi rất có hệ thống. Nếu bài này khiến bạn đi tìm cách lợi hơn nhà cái, thì tôi đã viết sai mục tiêu. Hợp lý hơn là chơi như giải trí, với tiền mất được mà không khó chịu, và dừng đúng lúc đã hạn mức. Muốn đọc thêm về thói quen chơi an toàn, mục chơi có trách nhiệm của 789club nói rõ hơn.
Nội dung dành cho người từ 18 tuổi trở lên. Chơi cá cược có rủi ro, vui lòng tham gia có trách nhiệm.